خارج خواهد بود ، زيرا اكنون كه سلطان قدرت را مجددا باز پس‌گرفته هيچ كس حق ندارد بدون رضاى وى در متصرفاتش مستقر گردد . پس فقط يك راه برايشان باقى مىمانده كه اظهار فرمانبردارى و اطاعت به دولت سلجوقى كرده پوزش بطلبند و عفو بخواهند . و اگر چنين كنند محمود خان و اميران خوارزم و سجستان و غور پيش سلطان دربارهء ايشان وساطت خواهند كرد تا اويورت و وسايل معاش و زندگى براى آنان معين كند . نيات واقعى خوارزمشاه هرچه بوده ، بهر تقدير عملى نشد . وى در خبوشان به تاريخ 30 ژويه 1156 ميلادى ( 9 جمادى الثانى سال 551 هجرى ) به بيمارى فلج درگذشت « 1 » . 59 سال زندگى كرده بود . آتسز در حين مرگ تابع سلطان سلجوقى بوده . مع هذا وى را مؤسس به حق دودمان مقتدر خوارزمشاهيان بايد شمرد . آتسز جند و منغشلاق را به متصرفات خويش منضم ساخت و بدين وسيله صحرانشينان همسايه را تابع خوارزم كرد . وى با استخدام دستجات مزدوران ترك نيروى جنگى خويش را تقويت نمود و دولتى مقتدر را پايه‌گذارى كرد كه عملا مستقل بود . جانشينان آتسز در همان جهت و با همان جد و اهتمام كار كردند . و با همان مهارت و همان تفهم درست منافع دودمان خويش مصرانه بسوى هدف خود مىشتافتند . و گاه چون به موانع غير قابل رفع برمىخوردند موقتا از اجرا و تعقيب مقصود امتناع كرده ولى هميشه بمحض بدست آوردن نخستين فرصت و امكان بدان باز مىگشتند .

--> ( 1 ) - تاريخ مرگ آتسز - 9 جمادى الثانى 551 هجرى - را جوينى ( چاپ قزوينى ، II ، 13 ) و ابن اثير ، هر دو ، نقل كرده‌اند . رجوع شود به : ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » چاپ دفرمرى ، 11 .